Evrenin Işıltılı Kalpleri: Kuasarlar

Evrenin en ücra köşelerini dahi aydınlatabilen bu olağanüstü cisimler bizden olağanüstü uzaklıklarda yer alıyorlar. Öyle uzaktalar ki, ışıklarının bize ulaşması için neredeyse evrenin yaşı kadar bir zaman geçmesi gerekti.

Kuasarlar, içinde bulundukları galaksinin tam olarak merkezinde yer alırlar. Ve galaksi içinde bulunan tüm yıldızların ışığını söndürecek derecede parlaktırlar. Bu parlaklık da, içlerinde bulunan korkunç dev kara deliklerin besleniyor oluşunun göstergesidir. 

Yaydıkları enerji yaklaşık olarak Samanyolu Galaksi'sinin 100 katına eşit; ve bu enerjiyi de bilim insanları, kalplerindeki dev kara delikler tarafından yutulan gök cisimlerinden sağladıklarını düşünüyorlar. Ancak kuasar kara delikleri, bilinen kara deliklerden biraz daha farklı. Bu nedenle bilim insanları bunları ‘kozmik bir anomali’ olarak adlandırabilme fırsatı yakalayabilmişler.

Merkezdeki Canavar

Kuasarların kalbindeki süper-kütleli kara deliklerin yaydıkları madde akımları ikiz sarmallar oluşturur. Bu akımlara aktif galaksi çekirdeği (AGN) denir. Kuasar da kara delik etrafını saran parlak kozmik materyaldir. Yutulan gazın oluşturduğu manyetik alan sayesinde bu spiraller oluşturularak madde dışarı püskürtülür. Oluşan bu spiraller öylesine güçlüdür ki, kuasar enerjisini buradan karşılar. Bu durum da galaksiler arası devasa gaz salınımlarına sebep olur. Bunu, kendisini oluşturan aktif galaksi çekirdekleriyle orantılayacak olursak ortaya tuhaf bir manzara çıkıyor; galaksinin çekirdeği bir basketbol topuna benzetilecek olursa, merkezden püskürecek gaz balonları Dünya büyüklüğünde olacaktır.

Kuasar ve kalbindeki kara deliğin modellenmiş hali

Kuasarlar durumlarına göre üçe ayrılırlar. Eğer oluşan jet sarmalları Dünya’ya dik olarak geliyor ise bunlara "radyo galaksi" adı verilir. Bu jet sarmalları bir açı oluşturuyorsa "kuasar" denir. Ve eğer jet sarmalları Dünya’ya yönelmiş ve parlak olarak gözlenmişse, optik açıdan şiddetli bir kuasar çeşidi olan "blazer" adını alır.

Bi' Soru

Günümüze dek elde edilen verilerde, kuasarların hep uzaklardaki galaksilerin merkezinde yer aldığı kanısına vardık. Bu uzaklık da milyarlarca ışık yılı cinsinden. 

Peki neden tüm galaksilerde değil de sadece uzaktaki galaksilerde bulunuyor kuasarlar?

Işığın evrendeki hızı sabit olduğu için, mesafe kat edebilmek için zamana ihtiyacı olacaktır. Evrene baktığımızda da, doğal olarak gökcisimlerinin delikanlılık dönemlerini görüyoruz. Kuasarlar da  galaksilerin belirli evrelerinde ortaya çıkıp sonra hemen kayboluyorlar. Merkezlerindeki kara delikler doyuncaya dek yaşayabiliyor olmaları büyük bir ihtimal. Ancak sadece ihtimal.