Şempanzelerde Maddi Kültür, W.C. McGrew (Alfa Bilim - 107)

ŞEMPANZELERDE MADDİ KÜLTÜR

İnsan Evrimine Yönelik Çıkarımlar

[1996, Amerikan Antropoloji Derneği W. W. Howells Kitap Ödülü]

W. C. McGrew

çev: Eylül Dizdaroğlu

Son ortak atamızı yaklaşık 5 milyon yıl önce paylaştığımız şempanze, yaşayan diğer bütün türler içinde en yakın akrabamızdır. Bu Afrika kuyruksuz maymunları çok çeşitli aletler yapar ve bunları kullanır. Primatlar içinde sürekli olarak alet yapıp kullanmayı alışkanlık haline getirmiş tek grup şempanzelerdir.

Şempanzeler, sosyokültürel antropologlar tarafından insanlar için tanımlanmış kültür ölçütlerine uyar. Çeşitli bitkisel ve hayvansal besinlere ulaşabilmek ve de bunları işleyebilmek için kullandıkları aletlerde cinsiyete bağlı ayrım gösterirler. Şempanzeler ile avcı toplayıcı insan toplumları arasındaki teknolojik fark, en azından besin elde etmek söz konusu olduğunda, şaşırtıcı sayılacak kadar küçüktür. Farklı vahşi şempanze toplulukları, farklı araç gereçlere sahiptir. Bu bölgesel ve yerel çeşitliliği yalnızca yaşadıkları çevrenin fiziksel ve biyolojik gereklilikleriyle açıklamak mümkün değildir. Bazı farklılıkların toplumsal olarak türeyip sembolik biçimde kodlanmış geleneklere dayanan alışkanlıklar olması olasıdır. Şempanzeler, aynı ortak atadan gelen insan ve kuyruksuz maymunlardaki kültürel evrim sürecinin yeniden inşa edilmesi için başvurulabilecek bir model görevi görür. Ancak şempanzeler insan değildir ve belirgin karşıtlıklar deneysel ve kuramsal yönden keşfedilmeyi beklese de, şempanzelerle aramızda kilit farklar vardır.

“Olağanüstü başarılı, dengeli ve kapsamlı bir çalışma.”

–CHOICEHaziran 2005

“McGrew konuyu çok güzel ele almış; fikirleri entelektüel olarak ufuk açıcı.”

–American Scientist, Michelle Merrill

“Afrika’da 30 yıl saha çalışmasında bulunduktan sonra, şempanzelerin maddi kültürünü bütün detaylarıyla ortaya koyan Prof. McGrew kültürel primatolojiye büyük bir eser kazandırmıştır.”

–American Journal of Human Biology

“McGrew'in bu kitabı insan kültürünün kökenlerine dair bir başucu kitabı olacaktır.”

–Nature